اعتکاف ؛ عبادتی کامل :
اعتكاف فرصت بسیار مناسبى است تا انسانى كه در پیچ و خمهاى زندگی مادى غرق شده، خود را بازیابد و به قصد بهره بردن از ارزشهاى معنوى از علایق مادى دست بكشد و خود را در اختیار پروردگار بگذارد و تقاضا كند كه او را در راه راست ثابت نگهدارد تا بتواند به دریای بیكران انس و مهر خداوند كه یكسره مغفرت و رحمت است، متصل شود.
در اعتكاف مىتوان خانه دل را از اغیار تهى كرد و نور محبت خدا را در آن جلوه گر ساخت؛ مىتوان خود را وقف عبادت كرد و لذت میهمان شدن بر سر سفره احسان و لطف الهى چشید؛ مىتوان زمام دل و جان را به دست خدا سپرد و همه اعضا و جوارح را در حصار اراده حق به بند كشید. مىتوان به خویشتن پرداخت و معایب و كاستىهاى خود را شناخت و در جست و جوى معالجه بود؛ مىتوان نامه عمل را مرور كرد و به فكر تدارك و جبران فرصتهاى از دست رفته بود؛ مىتوان به مرگ اندیشید و خود را براى حضور در پیشگاه خداى «ارحم الراحمین» آماده كرد.
آرى! "اعتكاف" فصلى است براى گریستن، براى ریزش باران رحمت، براى شستن آلودگىهاى گناه، براى تطهیر صحیفه اعمال، براى نورانى ساختن دل و صفا بخشیدن به روح.
احکام اعتکاف :
اعتکاف ؛ عبارت است از توقف و ماندن در مسجد به قصد عبادت . بنابراین صرف ماندن در مسجد بدون قصد عبادت ، اعتکاف نامیده نمی شود ، زیرا اطلاق ادله اعتکاف ، انصراف دارد به آنچه مسجد برای آن ساخته شده ، که آن عبادت خدا و بندگی اوست ، نه توقف در مسجد بدون هیچ عبادت دیگر در حالی که غرق در مسائل دنیوی است و اهمیتی به چیز دیگر نمی دهد .
زمان اعتکاف :
اعتكاف؛ از نظر زمان محدود به وقت خاص نیست؛ تنها از آن رو كه لازمه اعتكاف، روزه گرفتن است، باید در زمانى اعتكاف شود كه شرعا بتوان روزه گرفت. پس هر گاه روزه گرفتن صحیح باشد، اعتكاف نیز صحیح است، ولى بهترین زمان براى اعتكاف دهه آخر ماه مبارك رمضان، و ایام البیض ماه رجب است. در كشور ما اكنون اعتكاف در سه روز از ماه رجب بیش از اعتكاف در دهه پایانى ماه رمضان رواج دارد ...
شرایط اعتکاف :
هشت چیز در صحت اعتکاف شرط است ؛
شرط 1 . ایمان .
شرط 2. عقل .
شرط 3. قصد قربت ؛
- قصد قربت؛یعنی انجام عمل صرفا برای رضایت خداوند؛ در همه عبادات از جمله اعتکاف شرط است . بنابراین ، چنانچه هدف معتکف ریا و خودنمایی و مانند آن باشد، اعتکافش باطل است .
- در صورتی که اعتکاف های متعددی بر عهده داشته باشد (مثل اینکه بر اثر نذر ، قسم ، عهد و شرط ضمن عقد ، چهار اعتکاف بر خویش واجب کرده باشد) باید علاوه بر قصد قربت ، در نیّت خود ، هر چند اجمالا معین کند که کدام یک از اعتکاف های مذکور را به جا می آورد .
- بازگشت و عدول از نیت اعتکاف جایز نیست ، هر چند هر دو مستحب یا واجب باشد . بنابراین کسی که دو اعتکاف بر اثر نذر و قسم بر او واجب شده و اکنون به نیت انجام اعتکاف نذری معتکف شده ، نمی تواند نیت خود را به اعتکاف دیگر تغییر دهد . همچنین تغییر نیت اعتکافی که به نیابت از سوی فلان میّت صورت گرفته ، به میّت دیگر یا به انسان زنده جایز نیست .
شرط 4 . روزه ؛
- لازم نیست روزه مخصوص اعتکاف باشد ، بلکه با هر روزه ای اعتکاف تحقق می یابد . بنابراین می تواند با روزه های مستحبی ، یا روزه قضای ماه رمضان ، یا کفاره ماه رمضان یا کفاره نذر و عهد و قسم و قتل و مانند آن معتکف شود. حتی اگر نذر اعتکاف کرده باشد (که بدین وسیله اعتکاف واجب گردیده)می تواند روزه مستحبی بگیرد . البته یک استثنا وجود دارد و آن روزه استیجاری است که قناعت کردن به آن مشکل است .
شرط 5 . کمتر از سه روز نباشد ؛
- هرگاه شخصی نیّت اعتکاف کمتر از سه روز کند( مثلا یک یا دو روز) اعتکافش باطل است ، اما بیش از سه روز اشکاکی ندارد . هر چند مقدار اضافه ، یک روز یا قسمتی از یک روز یا یک شب یا قسمتی از یک شب باشد . (ولی بنابر احتیاط واجب ، هرگاه دو روز اضافه می کند ، روز سوم را بر آن بیفزاید.)
- منظور از روز در شرط 5 ، از ابتدای طلوع فجر(هنگام اذان صبح) تا غروب آفتاب است ؛ هر چند احتیاط آن است که تا اذان مغرب محاسبه شود . بنابراین اعتکاف شب اول و شب چهارم واجب نیست ، هر چند جایز است ؛ ولی شب دوم و سوم واجب است .
شرط 6 . در مسجد جامع باشد ؛
- اعتکاف باید در مسجد جامع باشد و منظور از مسجد جامع ؛ مسجدی است که بطور مرتب در آن نماز جماعت برگزار گردد (یا حداقل از سه نوبت شبانه روز ؛ یک نوبت ، نماز جماعت در آن برگزار شود ) ؛ در تمام چنین مساجدی ، اعتکاف جایز است .
شرط 7 . اذن شوهر ، والدین و صاحب کار ؛
- هرگاه اعتکاف زن ، منافات با حقوق شوهر داشته باشد، باید اجازه شوهر را جلب کند و اگر منافات هم نداشته باشد ، احتیاط واجب در رضایت شوهر است .
شرط 8 . از مسجد خارج نشود ؛
- تفاوتی بین انواع توقف و بودن در مسجد نیست . بنابراین می تواند بایستد ، یا بنشیند یا بخوابد یا راه برود ، زیرا آنچه لازم است اینکه به قصد عبادت در مسجد توقف کند ؛ به هر شکلی که باشد .
- خارج شدن از مسجد ، عمدا ، موجب بطلان اعتکاف است و از روی فراموشی نیز بنابر احتیاط چنین است .
- مواردی که خروج از مسجد جایز است ؛
الف) برای ادای شهادت در دادگاه .
ب) برای شرکت در نماز جمعه ولی برای شرکت در نماز جماعت با توجه به اینکه نیازی به این کار نمی باشد ، جایز نیست ، زیرا در مسجد جامع معمولا نماز جماعت برگزار می شود .
ج) جهت حضور در تشیع جنازه مومنین ، هر چند این امور بر او واجب نشده باشد .
د) در سایر ضروریات عرفیه یا شرعیه واجب ، چه مربوط به امور دنیایی باشد یا مربوط به امورآخرت. چه مصلحت خودش باشد یا مصلحت دیگری آن را اقتضا کند . ولی در غیر موارد مذکور نباید از مسجد خارج شود .
آداب اعتکاف در کلام امام علی (ع) :
« بر معتکف لازم است در مسجد اعتکاف ببندد و همواره به یاد خدا باشد و تلاوت قرآن کند و نماز به جای آورد ، در مورد امور دنیا سخن نگوید ، شعر نخواند و خرید و فروش ننماید . در تشییع جنازه حاضر نشود و از بیماری عیادت نکند و از مسجد خارج نشود و داخل خانه ای نگردد ، با غیر همجنس خلوت نکند و در مورد مسائل جنسی سخن نگوید و با کسی مراء و جدال نکند . هر چقدر از سخن گفتن با مردم اجتناب کند ، برای او بهتر است .» (دعائم الاسلام،ج1)
روزشمار شعبان
"سرتيتر" از ديار فراشبند فارس